Spis treści numeru 25

Honory dla historyków nowe doktoraty HC

Laudacja wygłoszona przez JM prof. Stanisława Sławomira Nicieję



Prof. Jaroslav Pánek i prof. Jan Seredyka.

Badacz i popularyzator wiedzy historycznej
(laudacja wygłoszona przez prof. dr. hab. Jana Seredykę z okazji nadania prof. dr. hab. Jaroslavovi Pánkovi tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Opolskiego)

Rzadko się zdarza, zwłaszcza w naukach humanistycznych i społecznych, aby najwyższe wyróżnienie akademickie - doktorat honorowy, do tego zagraniczny, uzyskiwał uczony, który przekroczył dopiero pięćdziesiąty rok życia. Zatem - to szczególne wydarzenie, odnoszące się dziś i w tym miejscu do Pana Profesora Pánka, zasługuje w tej laudacji na szczególne podkreślenie.

Na temat osiągnięć naukowych Profesora zostało powiedziane już wiele w wydanej w 1998 roku publikacji, poświęconej właśnie - co jest już samo w sobie znamienne - Jego pięćdziesięcioleciu. Również - w artykule biograficznym pióra prof. Włodzimierza Kaczorowskiego zamieszczonym w 1999 roku w "Śląsku Opolskim" oraz recenzjach Panów profesorów Orzechowskiego i Kosmana, przywołanych przez Pana Dziekana Masnyka. Mnie natomiast przypadła wdzięczna, ale i trudna rola przedstawienia Państwu krótkiego - siłą rzeczy - podsumowania całości.

Zacznę naturalnie od naukowych osiągnięć Profesora. Już liczba Jego publikacji jest imponująca, bowiem na koniec 2000 roku przekroczyła pół tysiąca pozycji, z dwudziestoma i dwoma - wśród nich - samodzielnymi monografiami. Prawdziwy podziw wzbudza przy tym rozległość chronologiczna tego dorobku, od średniowiecza do dziejów najnowszych, sytuująca Profesora na coraz to krótszej w naszych czasach, więc elitarnej ławie europejskich polihistorów.

Równie rozległą jest problematyka historycznych dociekań Profesora, od spraw gospodarczo-społecznych, przez polityczne, po kulturę i religię. Z reguły też rozpatrywane są one na tle europejskim, tak w odniesieniu do dziejów poszczególnych państw, jak i zjawisk powszechnych, w odpowiednich dla nich czasach i wiekach.

Wiele prac Profesora ma charakter interdyscyplinarny, m.in. z zakresu historii państwa i prawa oraz sztuki i językoznawstwa. Świetne opanowanie wielu języków, i to nie tylko tzw. kongresowych, pozwoliło Profesorowi na opublikowanie - poza monografiami i artykułami - wielu recenzji o dorobku historiografii większości krajów europejskich. Także przygotowanie szeregu ważnych edycji źródłowych, dotyczących nie tylko historii państwa i narodu czeskiego. O szczególnych kwalifikacjach i talentach językowych Profesora najlepiej świadczy fakt, że przełożył On i wydał także kilkanaście pozycji beletrystycznych, napisanych przez autorów południowosłowiańskich, zwłaszcza słoweńskich. Nie bez powodu jest więc członkiem Czeskiego Komitetu Bałkanistów.

Jak już wyżej wspomniałem - szereg prac naukowych profesora Pánka dotyczy styku historii Czech z innymi krajami europejskimi. Dla nas - co oczywiste - szczególnie cenne są wśród nich te powiązane z dziejami Polski. Wymienię tylko przykładowo znakomitą biografię Wilhelma z Rożemberku, najwyższego burgrabiego czeskiej Korony, autora planów unii polsko-czeskiej w okresie trzech pierwszych bezkrólewi, nawet kandydata do tronu polskiego po Henryku Walezym. I drugą - poświęconą słynnemu Janowi Amosowi Komenskiemu, twórcy nowożytnej pedagogiki, osiadłemu w dawnej Rzeczypospolitej przez ponad ćwierć wieku.

Profesor opublikował w Polsce szereg ważnych rozpraw naukowych na łamach naszych czołowych czasopism historycznych, poczynając od "Kwartalnika Historycznego" wydawanego przez Instytut Historii PAN. Również w redagowanym przez innego naszego doktora h.c., prof. Janusza Tazbira roczniku "Odrodzenie i Reformacja w Polsce".

Profesor znany jest także ze swej szczególnej pasji popularyzacji wiedzy historycznej poprzez radio, telewizję i film. Tym tzw. środkom masowego przekazu udzielił nie tylko wielu wywiadów, ale występował w nich również w roli komentatora i scenarzysty filmów dokumentalnych. Jego wiedza i umiejętności w tej dziedzinie są powszechnie i wysoko cenione nie tylko w Czechach, ale i w Europie, zwłaszcza w Niemczech. Co więcej - nawet na innych kontynentach, w tym aż w Australii.

Znów więc nie zdziwi fakt licznych funkcji i wyróżnień, którymi Profesor był i jest obdarzany w swoim kraju, a także za granicą. Można więc powiedzieć, że trudno o lepszego kandydata na stanowisko Dyrektora Instytutu Czeskiej Akademii Nauk oraz Prorektora Uniwersytetu Karola ds. współpracy z zagranicą. Także - już przez drugą kadencję - Prezesa Czeskiego Towarzystwa Historycznego. Jest On również członkiem licznych ogólnoczeskich komitetów i rad naukowych, m.in. Narodowej Rady Archiwów oraz Czesko-Niemieckiej Fundacji Most-Brücke.

Za granicą został uhonorowany członkostwem Collegium Carolinum w Monachium i Międzynarodowego Komitetu Naukowego Instytutu w Wiedniu, prowadzącego badania nad krajami Europy Południowej i Wschodniej, zaś Uniwersytet w Brukseli obdarzył go medalem za szczególne zasługi we współpracy pomiędzy belgijskimi i czeskimi uczelniami oraz innymi ośrodkami naukowymi.

U nas prof. Pánek jest aktywnym członkiem zagranicznym Katedry Historii Parlamentaryzmu, działającej przy Instytucie Historii Uniwersytetu. Współpraca ta zaowocowała wspólnymi konferencjami naukowymi w Opolu i Pradze oraz świeżo opublikowanym przez nasze Wydawnictwo tomem studiów pt. "Sejm czeski od czasów najdawniejszych do 1913 roku" - pierwszym tego rodzaju w historiografii obu krajów.

Teraz, gdy nadajemy Profesorowi to, co możemy najlepszego - tytuł doktora honoris causa - mamy pełną świadomość, iż następuje to w momencie rozkwitu Jego aktywności. Zarówno jako badacza, jak i organizatora nauki. Z góry więc możemy przewidzieć, że czeka Go jeszcze niejedno takie wyróżnienie. Równocześnie jednak jesteśmy pewni i tego, że zapiszemy się w Jego wdzięcznej pamięci jako ci, którzy pierwsi obdarzyli Go tym zaszczytnym tytułem tu, w Opolu i na naszym opolskim Uniwersytecie.

Jaroslav Pánek - jeden z najwybitniejszych czeskich archiwistów, historyków i slawistów. Znawca dziejów stosunków polsko-czeskich, problematyki społecznej, światopoglądowej i wyznaniowej oraz zagadnień związanych z organizacją nauki. Autor wielu monografii tłumaczonych na szereg europejskich języków. Profesor uniwersytetów we Freiburgu, Brnie i Pradze, dyrektor Instytutu Historii w Akademii Nauk Republiki Czeskiej, prezes Czeskiego Towarzystwa Historycznego, laureat prestiżowych nagród i odznaczeń w kraju i za granicą. Stale współpracuje z naukowcami polskimi, szczególnie z Instytutu Historii UO.




Do góry


Design & DB Interface Witold Rugowski
(c) 2001