Spis treści numeru 25
Nauka nie ma granic
Skrót wystąpienia prof. Jaroslava Pánka, doktora honoris causa Uniwersytetu Opolskiego.

Prof. Jaroslav Pánek, doktor honoris causa Uniwersytetu Opolskiego poświęcił swoje przemówienie polsko-czeskim stosunkom na przestrzeni tysiąca lat. Wiele uwagi poświęcił historii najnowszej - zwłaszcza tym momentom w czasach komunizmu, kiedy Polska dawała Czechom przykład, jak w sposób bezkrwawy walczyć o wolność.


Prof. Jaroslav Pánek, doktor honoris causa UO.


Polska kultura i nieoficjalna polityka zaczęły odgrywać miarodajną rolę na długo przed tym, nim doszło do całkowitego wyzwolenia Polski, a to zarówno w sensie ogólnym, jak i ze specjalnym uwzględnieniem państwa czeskiego. Niezmiernie ważne były podniety we wszystkich dziedzinach humanistycznych, które przełamywały blokadę informacyjną ówczesnej Czechosłowacji w okresie jej sowieckiej okupacji. Polska książka naukowa, za pośrednictwem oryginalnych dzieł i przekładów z literatur zachodnich, przynosiła w siedemdziesiątych i osiemdziesiątych latach dwudziestego wieku nowy dyskurs polityczny, nowoczesne inspiracje, które pozytywnie wpływały na młodą czeską inteligencję. Niezwykle ważne były przejawy wspaniałomyślności polskich kolegów, którzy m.in. umożliwili czeskim historykom nie mogącym wydawać swoich prac w Czechach publikowanie w "Kwartalniku Historycznym". Nieocenione bodźce przychodziły również z wolnomyślnego środowiska polskiej nieoficjalnej polityki. Dla Czechów, których cała współczesna historia naznaczona była charakterystycznym pragmatyzmem ewolucyjnym, ogromne znaczenie miał polski model przemiany społecznej i politycznej. Tworzenie wolnych organizacji w państwie, które nie było jeszcze wolne, i bezkrwawa destrukcja dyktatury były przykładem, który został zaakceptowany z taką oczywistością, jakby miał czeski rodowód.

Prof. Jaroslav Pánek podkreślił, że polski model drogi ku wolności, pozbawiony przemocy, należy do największych darów, jakie Czesi otrzymali w dziejach polsko-czeskich stosunków. Był to dar wynikający z polskiego doświadczenia historycznego. Naród polski - powiedział prof. Pánek - zgromadził w swojej tragicznej historii niezwykłe doświadczenie dziejowe, którym może się dzielić z Zachodnią Europą.

Dla przyszłości naszej części kontynentu - biorąc pod uwagę zwłaszcza mniejsze narody - faktycznym szczęściem jest to, że w okresie silnych tendencji integracyjnych istnieje skonsolidowana i tchnąca nadzieją Polska, która będąc swego rodzaju krystalicznym centrum Europy Środkowej, zdolna jest zagwarantować polityczny i kulturalny pluralizm na tym obszarze.

Prof. Jaroslav Pánek z zadowoleniem stwierdził, że współpraca między Czechami a Polską w dziedzinie nauk humanistycznych rozwija się coraz bardziej.

Dzięki wspaniałemu zrozumieniu takich osobistości, jak Jego Magnificencja pan Rektor Stanisław Sławomir Nicieja oraz panowie profesorowie Marceli Kosman, Kazimierz Orzechowski i Jan Seredyka, można było w sposób zasadniczy poszerzyć globalną sieć Uniwersytetu Karola w Pradze i rozwinąć intensywną współpracę z Uniwesytetem Opolskim, Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetem Wrocławskim (...). Należy koniecznie podkreślić, że nie działo się to kosztem stosunków z innymi polskimi miastami uniwersyteckimi, albowiem także współpraca z Krakowem i Warszawą uległa widocznej poprawie. Warszawski Instytut PAN, dzięki prof. Stanisławowi Bylinie, razem z Instytutem Historii Akademii Nauk Republiki Czeskiej w Pradze stał się głównym ogniwem nowo tworzonej sieci środkowoeuropejskich instytutów historycznych. Nowe perspektywy wnoszą też wspólne badania praskiego Instytutu Historii z historykami z Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie. Podstawy organizacyjne są jednak tylko narzędziem do rozwinięcia owych form historiograficznej i szerszej współpracy kulturalnej pomiędzy Polską i Czechami. Pierwsze wyniki tych starań przyniosło kolokwium, które pod nazwą "Sejm czeski" zorganizowała Katedra Historii Parlamentaryzmu Uniwersytetu Opolskiego w 1999 roku, a obecnie również wydana praca zbiorowa, która te bohemistyczną problematykę przedstawia w kontekście polskim i europejskim.

Na zakończenie prof. Jaroslav Pánek powiedział:
Magnificencjo, Panie Rektorze, jak tylko mogłem, starałem się przyczynić do rozwoju współpracy czeskich naukowców, szczególnie zaś historyków, z polskimi naukowcami. Nie wiem, czy dotychczasowe wyniki uprawniają do przyznania mi tytułu doktora honoris causa przez jeden z najbardziej dynamicznie rozwijających się polskich uniwersytetów. Jestem jednak w pełni świadom tego, że na tę decyzję wpłynęła również niezmierna życzliwość i przyjazna solidarność polskich historyków, która już przez wiele lat dodaje sił także kolegom w Czechach. Ten ogromny zaszczyt przyjmuję z pokorą i wdzięcznością, z wyrazem głębokiego podziwu wobec polskiej historiografii.


Na pierwszym planie Marketa i Lucie Pánkove.
Do góry


Design & DB Interface Witold Rugowski
(c) 2001