indeks.jpg navi.jpg


Kronika Uniwersytecka

Posiedzenie Senatu UO

Nowy statut UO

Nominacje profesorskie

Wywiad - Wojciech Dindorf

Meble w Collegiu Maius

Platynowy laur dla prof. Stanisława S. Nicieji

Collegium Minus w neogotyku

W drodze jesteśmy od zawsze i na zawsze

Historiografia polska, litewska i białoruska po 1989 roku


Opolscy historycy na międzynarodowej konferencji naukowej w Białymstoku

 Historiografia polska, litewska i białoruska po 1989 roku

 W dniach 19-20 listopada 2002 r. odbyła się w Białymstoku międzynarodowa konferencja naukowa, poświęcona problemom historii XX wieku w ujęciu historiografii polskiej, litewskiej i białoruskiej. Do tego interesującego spotkania historyków z trzech sąsiednich krajów doszło głównie dzięki pracownikom Instytutu Historii Uniwersytetu w Białymstoku. Na konferencję przybyli, obok historyków z uczelni i ośrodków naukowo-badawczych Białegostoku, uczeni z Brześcia, Grodna, Kowna, Lublina, Wilna oraz Zielonej Góry. Uniwersytet Opolski w Białymstoku reprezentowali dr Barbara Kubis i mgr Marek Białokur z Instytutu Historii. 

 Uroczystego otwarcia konferencji dokonała dyrektor Instytutu Historii Uniwersytetu w Białymstoku prof. Hanna Konopka. W swoim wystąpieniu wyraziła nadzieję, że białostocka konferencja przyczyni się do zbliżenia stanowisk historyków z Białorusi, Litwy i Polski, dając tym samym możliwość lepszego poznania wspólnych, często dramatycznych losów, na przestrzeni minionego stulecia.

 Zaprezentowane na konferencji referaty pracowników Uniwersytetu Opolskiego dotykały problematyki dydaktycznej, a ściśle - podręczników do nauczania historii. Tematem wystąpienia dr Barbary Kubis było: Wilno i Litwa w polskich podręcznikach czasów współczesnych. Mówiąc przede wszystkim o obrazie Litwy i jej stolicy w polskich podręcznikach, dr Kubis zwróciła uwagę na stosunkowo znikomą ilość informacji, odnoszących się do samej Litwy. Podkreśliła, że zdecydowanie najczęściej pretekstem do podjęcia tematu dotyczącego Litwy przez autorów szkolnych książek, były wzajemne polsko-litewskie relacje. W swoim wystąpieniu zwróciła ponadto uwagę na rolę szkolnego podręcznika, często będącego jedynym obok nauczyciela źródłem informacji historycznych dla ucznia, kształtującego tym samym na bardzo długi okres wizerunek danego narodu. Mówiła też o roli ośrodka miejskiego w procesie budowy świadomego swych praw i odrębności narodu.

 Mgr Marek Białokur, uczestnicząc w pracach sekcji polsko–białoruskiej, zaprezentował referat pt. Białoruś i Białorusini w szkolnych podręcznikach historii III Rzeczypospolitej. Kreśląc obraz wizerunku Białorusina na łamach podręczników szkolnych, podkreślił, że tylko w minimalnym stopniu pozwalają one uczniom na różnych szczeblach edukacji uzyskać informacje o naszych wschodnich sąsiadach oraz historii ich państwowości w minionym stuleciu. Jedynie w odniesieniu do okresu dwudziestolecia międzywojennego, kiedy to w niepodległej II Rzeczypospolitej Białorusini stanowili liczną mniejszość narodową, podręczniki zawierają nieco obszerniejsze informacje, a i to w stopniu bardzo zróżnicowanym. Obydwa referaty opolskich historyków, wygłoszone w Białymstoku, zostały wysoko ocenione. W toku prowadzonych dyskusji podkreślono, że dotykają one istotnego problemu, jakim jest niewątpliwie stan polskiej edukacji i jej rola w kształtowaniu obrazu naszych wschodnich sąsiadów i wzajemnych stosunków na przestrzeni minionego wieku. 

 Na długiej liście referatów, zaprezentowanych w trakcie dwudniowych obrad, znalazły się także bardzo interesujące wystąpienia naukowców, o których warto wspomnieć. I tak w referacie Nowe i stare paradygmaty w historiografii lat 90. prof. Daniel Grinberg zwrócił uwagę na coraz większą ilość wtrętów publicystycznych w pracach historycznych. Odnosząc się do obecnego w historiografii polskiej apologetyzowania dziejów II Rzeczypospolitej, podkreślił negatywną rolę, będącego w dobrym tonie, krytykowania oświecenia i inteligencji. Zauważył ponadto, że prace takich historyków jak Daniel Beauvois, Jan Tomasz Gross czy Norman Davies zmusiły część polskich historyków do zweryfikowania dotychczas głoszonych wygodnych pojęć i teorii. Wystąpienie prof. Mieczysława Wieliczko (UMCS) zatytułowane Poszukiwanie prawdy: polskie piśmiennictwo zesłańcze a naukowe po 1989 roku -sprawozdanie historyka było poświęcone ukazaniu roli piśmiennictwa zesłańczego w pracy historyka. Referent przedstawił szereg interesujących fragmentów wspomnień i pamiętników ilustrujących losy zesłańców.

 Kresy północno-wschodnie w historiografii polskiej - referat zaprezentowany przez prof. Zofię Tomczonek z Politechniki Białostockiej, nakreślił obraz badań historycznych prowadzonych nad wspomnianą problematyką, zarówno przed jak i po 1989 r. Cechą charakterystyczną pierwszego z wymienionych okresów, zdaniem autorki, tj. od zakończenia II wojny światowej do 1989 r., było celowe odsuwanie na margines problematyki kresowej. Problem 17 września 1939 r. w najnowszej historiografii polskiej i białoruskiej - referat dr. Wojciecha Śleszyńskiego z Białegostoku, odnosił się do dorobku polskiej i białoruskiej historiografii krajowej i emigracyjnej przed i po 1989 r. Referent szczególnie dokładnie omówił prace Tomasza Strzembosza, Albina Głowackiego, Krzysztofa Jasiewicza i Marka Wierzbickiego.

 W wystąpieniu zatytułowanym Badanie dziejów holocaustu na Białorusi: krok do przodu czy dreptanie w miejscu doc. Jewgienij Rozenblat z uniwersytetu w Brześciu zaprezentował wydane w ostatnich latach na Białorusi publikacje poświęcone tej problematyce. Podkreślił ponadto znaczącą rolę przełomu roku 1989 w badaniach nad dziejami holocaustu. Ważne miejsce w tych badaniach w ocenie białoruskiego historyka zajmują prace poświęcone losom i warunkom bytowym ludności żydowskiej w gettach. 

 Prof. dr hab. Eugeniusz Mironowicz, redaktor “Białoruskich Zeszytów Historycznych”, w swoim wystąpieniu pt. Ruch partyzancki na Białorusi podczas drugiej wojny światowej w historiografii polskiej i białoruskie dokonał analizy szeregu publikacji podejmujących problematykę walk partyzanckich na Białorusi, zwracając uwagę na fakt pomijania, głównie w pracach polskich historyków, działalności partyzantki radzieckiej. Zdaniem białostockiego historyka, ujęcie działań partyzanckich w latach 1939-1945 po obu stronach granicy pozostawia wiele do życzenia. Referat dr. Edmunda Jarmusika z Uniwersytetu Grodzieńskiego, podejmujący zagadnienie Problemów religijnych i narodowościowych w białoruskiej historiografii lat dziewięćdziesiątych XX wieku nakreślił kierunki podejmowanych aktualnie na Białorusi badań, zwracając uwagę, że dopiero od niedawna szereg kwestii, w tym szczególnie dotykających problematyki religijnej, znalazło swoich dziejopisów. 

 Dzieje szkolnictwa na Kresach północno-wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej w historiografii polskiej i białoruskiej to tytuł referatu mgr. Andrzeja Smolarczyka z Politechniki Białostockiej. Podkreślił w nim, mniejsze niż można by oczekiwać, zainteresowanie historyków problematyką oświaty na wspomnianym terenie. Sporo miejsca poświęcił także ukazaniu roli i dorobku poszczególnych ośrodków naukowych w Polsce, prowadzących szeroko zakrojone badania dotyczące szkolnictwa na Kresach.

  Stereotypy Litwina i Białorusina w publicystyce endeckiej w latach II Rzeczypospolitej taki tytuł nosiło wystąpienie dr. hab. Bohdana Halczaka z Uniwersytetu Zielonogórskiego. Opierając się głównie na tekstach zamieszczonych w “Dzienniku Wileńskim” i “Gazecie Warszawskiej”, referent nakreślił zdecydowanie krzywdzący dla przedstawicieli tych dwóch narodów obraz, który konsekwentnie lansowali publicyści narodowodemokratyczni. Zaznaczył przy tym, że zdecydowanie częściej endecy dotykali zagadnień litewskich, pisząc m.in. o czasowym charakterze państwa litewskiego, jego słabości, a o samych Litwinach jako “złośliwych karłach”.

 W drugim dniu konferencji skoncentrowano się na problematyce  stosunków polsko-litewskich i narodowościowych w ujęciu historiografii obydwu krajów. Obrady w tej części otworzył referat doc. Algisa Kasperaviciusa z Uniwersytetu Wileńskiego pt. Współcześni historycy litewscy o sprawie Wilna i stosunkach polsko-litewskich w latach 1918-1940 oraz zmiany w potocznej świadomości Litwinów, w którym przedstawił dorobek litewskiej historiografii na przestrzeni ostatnich lat. Tekst dr. Rimantasa Miknysa z Instytutu Historii Litwy zatytułowany: Historiografia litewska wobec problemów narodowościowych w pierwszej połowie XX wieku, podejmował istotną kwestię ujęcia we współczesnej historiografii naszego północnowschodniego sąsiada, problemu wzajemnych litewsko-polskich relacji jako jednego z kluczowych zagadnień narodowościowych.

 W dalszej części obrad zaprezentowane zostały referaty poświęcone problematyce litewskiej z punktu widzenia historiografii polskiej. Duże zainteresowanie wzbudził referat pt. “Gruba kreska” w odniesieniu do historii stosunków polsko-litewskich. Jego autor - prof. dr hab. Adam Dobroński z Uniwersytetu w Białymstoku zwrócił uwagę m.in. na porzucenie po 1989 r., z powodów raczej pozamerytorycznych, niektórych tematów badawczych w odniesieniu do historii Polski i Litwy. Podkreślił jednocześnie, że z podobnymi tendencjami mamy do czynienia po obu stronach granicy. Referat dr. Krzysztofa Buchowskiego z Uniwersytetu w Białymstoku pt. Dwudziestowieczna Litwa w polskiej historiografii po 1989 r. prezentowałklarowny podział wydanych w Trzeciej Rzeczypospolitej prac dotyczących historii Litwy. Autor zwrócił uwagę na swego rodzaju wysyp w Polsce po przełomie 1989 r. publikacji dotyczących Kresów, tym samym podejmujących często problematykę litewską. Konferencję zakończyła dyskusja podsumowująca dwudniowe obrady oraz panel poświęcony Perspektywom rozwoju historiografii polskiej, litewskiej i białoruskiej.

  Marek Białokur

 Instytut Historii Uniwersytetu Opolskiego

up.pngDo góry

(c) 2003 Adrian Kajda