indeks.jpg navi.jpg


Kronika Uniwersytecka

Posiedzenie Senatu UO

Obsługa Informatyczna Uczelni

Kobieta z tablicą

Drugi strażnik tytułu

IX Targi we Wrocławiu zakończone

Rektor i Nike


Obsługa informatyczna uczelni

Centrum Informatyczne (CI) zostało powołane uchwałą Senatu Uniwersytetu Opolskiego 1 marca 1995 r., w celu kierowania rozwojem informatyzacji i komputeryzacji uczelni. Główne zadania, jakie były realizowane wówczas przez CI, nie różnią się zasadniczo od działalności obecnej, podobnie jak nie zmienił się profil działalności uniwersytetu, którego naczelnym, statutowym zadaniem jest kształcenie studentów oraz prowadzenie badań naukowych. Jednak zakres prac wykonywanych wówczas przez CI, w porównaniu do zakresu zadań wykonywanych obecnie, zwiększył się diametralnie.

CI jako administrator sieci uczelnianych oraz MSK

Głównym zadaniem CI w latach 1996-2000 była budowa miejskiej sieci komputerowej (MSK). Budowa MSK realizowana była przez Centrum Informatyczne w ramach programu rozwoju infrastruktury informatycznej dla polskich środowisk naukowych, który został przyjęty przez KBN 15 marca 1995 r. i zrealizowany w 22 ośrodkach akademickich w Polsce. Struktura topologiczna MSK w Opolu zapewnia połączenia liniami światłowodowymi (ok. 25 km) większości jednostek organizacyjnych Uniwersytetu Opolskiego oraz Politechniki Opolskiej. Węzły szkieletowe tej sieci zlokalizowane są w budynkach należących do Uniwersytetu Opolskiego, Politechniki Opolskiej oraz operatorów publicznych. Do sieci MSK dołączone są również jednostki administracji rządowej i samorządowej, m.in. Urząd Wojewódzki, Urząd Marszałkowski, Urząd Miasta. Całością struktury sieci miejskiej administruje i zarządza Centrum Informatyczne. Zakupione w ramach tej budowy urządzenia aktywne i pasywne przeszły po jej zakończeniu na własność Uniwersytetu Opolskiego.

Sprzęt aktywny pracujący w MSK oparto na urządzeniach firmy Cisco, lidera w rozwiązaniach sieciowych na świecie. Obecnie rdzeń sieci, a więc połączenia między poszczególnymi obiektami, wykonany jest w technologii Gigabit Ethernet. Dostęp do Internetu, czyli tzw. wyjście na świat oparte jest na technologii ATM 155 Mbps. Łącze to istnieje od maja 2002 roku i zastąpiło dotychczasowe 2Mbps wyjście do sieci rozległych (zewnętrznych). Taka struktura MSK umożliwia środowisku naukowemu Opola bardzo szybki dostęp do naukowych baz danych oraz wszelkich informacji udostępnianych w Internecie. Oprócz MSK, Centrum Informatyczne administruje i zarządza uczelnianą siecią komputerową (USK). W jej skład wchodzą sieci lokalne poszczególnych jednostek organizacyjnych (LAN) oraz sieć szkieletowa łącząca poszczególne sieci LAN. Nie będę jednak wyjaśniał organizacji poszczególnych struktur sieci, ze względu na obszerność materiału.

Prace bieżące

Dynamicznie rozwijające się technologie informatyczne oraz rosnące zapotrzebowanie pracowników naukowych i administracyjnych, a także studentów na dostęp do informacji umieszczanych na stronach internetowych, zmusza do sukcesywnego powiększania zakresu prac wykonywanych przez pracowników Centrum. Szczególnie chodzi tu o prace związane
z zachowaniem bezpieczeństwa informacji oraz zapewnieniem powszechnego dostępu do sieci wszystkim pracownikom i studentom uczelni.

Pracownicy naukowi często korzystają z informacji umieszczanych na stronach internetowych KBN oraz MENiS. Mogą korzystać z darmowych programów służących rozliczaniu grantów naukowych itp. Z kolei dyrektorzy instytutów, starając się o utrzymanie kierunków studiów, podczas kontroli komisji akredytacyjnych pytani są m.in. o możliwość korzystania przez pracowników naukowo-dydaktycznych i studentów z serwisów informacyjnych WWW dostępnych za pomocą Internetu. Ma to związek z rządowym projektem e-Europa, którego głównym zadaniem jest rozwój społeczeństwa informacyjnego, a więc społeczeństwa, które ma zapewniony dostęp do informacji w postaci elektronicznej, potrafi posługiwać się Internetem do wyszukiwania, gromadzenia i przetwarzania informacji.

Z możliwości usług internetowych korzystają również w szerokim zakresie pracownicy administracyjni uczelni. Poprzez Internet dział administracji uczelni przesyła elektroniczne dokumenty rozliczeniowe do ZUS. Również informacje o zamówieniach publicznych w postaci elektronicznej umieszczane są na stronie głównej uczelnianego serwisu informacyjnego WWW.
Centrum Informatyczne z jednej strony organizuje dostęp do sieci rozległych wszystkim jednostkom naukowym i administracyjnym, z drugiej strony musi więcej uwagi poświęcać zabezpieczeniu uczelnianych sieci przed pojawiającymi się atakami z zewnątrz.
Trwają więc prace nad wdrożeniem systemu zwiększającego bezpieczeństwo dostępu do informacji zawartych na głównych serwerach uniwersytetu. Popularnym systemem autoryzacji, który zamierzamy uruchomić na uczelni, jest protokół LDAP. Pozwoli on na łatwiejsze i bardziej bezpieczne zarządzanie dostępem do popularnych usług sieciowych, takich jak e-mail, WWW, ftp.

Rosnąca liczba użytkowników sieci, korzystających z informacji (nie tylko naukowych) zawartych na stronach internetowych, nakłada na CI kolejne zadania, mające usprawnić zarządzanie siecią w taki sposób, by informacje związane z działalnością naukową miały priorytet nad pozostałymi informacjami. Nie chcemy nikomu zabraniać dostępu do żadnego rodzaju informacji. Zamierzamy opracować jednak taki system monitorowania i zarządzania siecią, który poprzez wydajniejsze sterowanie ruchem w sieciach umożliwi poprawienie jakości połączeń przy równoczesnym obniżeniu kosztów łączności z Internetem.

Równolegle pracujemy nad utworzeniem centralnej bazy pracowników uczelni. Uruchomienie takiej bazy w znacznym stopniu uprości proces wyszukiwania informacji na temat konkretnej jednostki organizacyjnej czy pracownika uczelni. Przewiduje się, że do czasu ukazania się nowego numeru Indeksu, zostanie częściowo udostępniona na głównym serwerze informacyjnym uczelni (serwerze WWW) książka adresowa pracowników.

Nowym zadaniem, które koordynuje Centrum Informatyczne, jest budowa sieci komputerowych dla studentów naszej uczelni. Na ukończeniu są prace związane z okablowaniem strukturalnym dwóch pięter DS "Kmicic", które prowadzone są przez pracowników działu technicznego. Opracowany został też projekt konfiguracji urządzeń aktywnych, niezbędnych do końcowego etapu realizacji tego zadania. Sprzęt sieciowy ma być dostarczony do 07 kwietnia 2003 r. (zgodnie z procedurą przetargową). Po tym terminie administratorzy CI przystąpią do ostatecznej konfiguracji sprzętu aktywnego i przyłączenia do Internetu wykonanych w DS "Kmicic" sieci. Łącza internetowe staną się dodatkowym oknem na świat i dostępem do zasobów informacyjnych w procesie samokształcenia. Mogą posłużyć również do utworzenia studenckiego serwisu radiowego. Równocześnie ze sprzętem sieciowym zostanie dostarczony komputer, przewidziany przez nas jako serwer pocztowy i serwer informacyjny WWW. Centrum Informatyczne służyć będzie ewentualną pomocą w konfiguracji tego komputera-serwera. Zarządzanie tym serwerem chcemy powierzyć studentom. Sprawy techniczne ostatecznie będą przedyskutowane z samorządem studenckim. Liczymy na wzajemną współpracę społeczności akademickiej z CI.

Wymienione zadania są realizowane przeważnie w godzinach popołudniowych i w soboty. W ustawowych godzinach pracy wykonuje się prace bieżące, związane z szeroko pojętą obsługą informatyczną wszystkich jednostek naukowych - m.in. usuwane są na bieżąco awarie sprzętu, instalowane jest oprogramowanie systemowe oraz narzędziowe, usuwane są wirusy komputerowe, dokonuje się zakupu licencji oprogramowania, instaluje się oraz konfiguruje urządzenia sieciowe, administruje się serwerami uczelnianymi (poczta, news, ftp, WWW), opracowuje się projekty, które są lub będą realizowane wspólnie z innymi uczelniami itd.

ZOIW – projekt organizacji obsługi informatycznej uczelni

Uniwersytet się rozbudowuje – pozyskiwane są nowe obiekty dla potrzeb uczelni.
W obiektach tych (zlokalizowanych w różnych punktach miasta), organizowane są kolejne laboratoria komputerowe, rośnie też liczba pojedynczych stanowisk komputerowych dla pracowników w poszczególnych wydziałach, instytutach, zakładach. Obsługa sprzętu przy dużym jego rozproszeniu pochłania obecnie pracownikom CI wiele czasu, który mógłby być wykorzystany do realizacji projektów, związanych z informatyzacją uczelni.
Dla porównania: liczba komputerów przyłączonych do sieci w roku 1995 wynosiła ok. 100, obecnie ok. 800, zaś pracownicy CI w latach 1995-2000 obsługujący pod względem informatycznym wszystkie jednostki organizacyjne uczelni zatrudnieni byli na czterech etatach (obecnie jest to 6 i pół etatu).

Zatem aby zapewnić efektywną pomoc pracownikom naukowo-dydaktycznym oraz administracyjnym w zakresie kompleksowych usług informatycznych, niezbędna jest nowa organizacja obsługi informatycznej w skali całej uczelni. Moim zdaniem, należy dążyć do utworzenia na poszczególnych wydziałach uczelni tzw. Zespołów Obsługi Informatycznej Wydziałów (ZOIW). Zespół taki złożony byłby z administratora sieci lokalnych oraz
z informatyków, obsługujących laboratoria komputerowe i pojedyncze komputery na wydziałach. ZOIW współpracowałby ściśle z Centrum Informatycznym przy realizacji zadań związanych z obsługą informatyczną wydziałów.

Do zadań administratorów sieci lokalnych należałyby m.in.:
+ instalacja oraz konfiguracja urządzeń sieciowych w ramach LAN;
+ zarządzanie lokalnymi sieciami komputerowymi (LAN) na wydziałach;
+ tworzenie właściwych warunków organizacyjno-technicznych, gwarantujących bezpieczeństwo systemów informatycznych w podległych im wydziałach (ustawa
o ochronie danych osobowych);
+ czuwanie nad właściwą eksploatacją podległych im systemów informatycznych;
+ współpraca z administratorem Uniwersyteckiej Sieci Komputerowej (USK) w zakresie modernizacji oraz rozbudowy LAN w podległych im wydziałach.

Do zadań informatyków wydziałowych czy instytutowych należałyby m.in.:
+ obsługa informatyczna laboratoriów wydziałowych;
+ usuwanie awarii lokalnych komputerów;
+ instalacja systemów operacyjnych oraz oprogramowania na lokalnych komputerach;
+ usuwanie wirusów z lokalnych komputerów.

Od pracowników ZOIW byłaby wymagana znajomość podstawowej obsługi sprzętu komputerowego, systemów operacyjnych i ogólnych zagadnień sieciowych. Taki zespół mogliby tworzyć np. studenci, zatrudniani na umowę o pracę lub zlecenie, bądź przekwalifikowani pracownicy techniczni.
Centrum Informatyczne odpowiadałoby m.in. za zadania operacyjne (strategiczne)
w skali całej uczelni związane z:
+ administracją, eksploatacją, utrzymaniem ruchu i diagnostyką szkieletu Uczelnianej Sieci Komputerowej (USK) oraz Miejskiej Sieci Komputerowej (MSK);
+ całodobową obsługą łączności do sieci rozległych (ogólnie Internetu);
+ udziałem w ogólnopolskich i międzynarodowych projektach informatycznych służących rozwojowi całej uczelni;
+ tworzeniem oprogramowania specjalistycznego dla potrzeb administracji;
+ zarządzaniem głównymi serwerami uczelni (serwer poczty, news, WWW);
+ tworzeniem polityki bezpieczeństwa sieciowego na poziomie sprzętu aktywnego pracującego w sieci MSK;
+ tworzeniem oraz zarządzaniem ogólnouczelnianą bazą pracowników;
+ wdrażaniem systemu USOS (Uniwersytecki System Obsługi Studentów);
+ nadzorem nad budową nowych i modernizacją starych struktur sieciowych;
+ świadczeniem usług w zakresie komercyjnego dostępu do sieci Internet,
pozyskiwanie w ten sposób funduszy na dalszy rozwój informatyczny uczelni;
+ budową własnych kanalizacji teletechnicznych i integracją lokalnych sieci komputerowych z sieciami telefonicznymi obniżając w ten sposób koszty połączeń telefonicznych.

Dziś Centrum Informatyczne realizuje wszystkie w/w zadania samodzielnie - w ramach działalności obsługi informatycznej uczelni.
Objęcie przez pracowników CI zakresu prac związanych ze strategicznymi zadaniami, związanymi z informatyzacją w skali całej uczelni, przy równoczesnym przejęciu drobniejszych prac obsługi informatycznej kadry naukowej i dydaktycznej przez wydziałowe zespoły informatyków, byłoby niewątpliwie lepszym rozwiązaniem organizacyjnym, podniosłoby komfort pracy wszystkim pracownikom naszego uniwersytetu i w konsekwencji miałoby lepszy wpływ na dynamiczny rozwój uczelni.

CI a ogólnopolskie projekty informatyczne

W dobie bardzo intensywnego rozwoju informatyki, środowiska naukowe Polski coraz częściej występują z propozycjami różnych projektów, które dzięki istnieniu ogólnopolskiej infrastruktury sieciowej mogą być realizowane wspólnie. Rozproszenie różnych zadań wspólnych projektów na ośrodki naukowe w całym kraju przyspiesza wykonanie wielu ciekawych programów, które służą później z osobna poszczególnym ośrodkom naukowo-akademickim. Takie wspólne przedsięwzięcia i projekty zwiększają szansę pozyskania środków finansowych dla naszej uczelni na rozwój nowych, niezbędnych do prowadzenia badań naukowych, technologii informatycznych, umożliwiają nieograniczony dostęp do baz danych innych jednostek naukowych Polski oraz dają możliwość prezentowania własnych wyników badań w ogólnopolskich serwisach informacyjnych, prowadzonych przez środowiska naukowe. Projekty wspólne są realizowane przez ośrodki informatyczne poszczególnych uczelni (centra komputerowe, centra informatyczne) i zawsze służą wszystkim jednostkom organizacyjnym uczelni.
Już dziś Centrum Informatyczne uczestniczy w kilku ogólnopolskich programach.

P r o g r a m P I O N I E R
Centrum Informatyczne uczestniczy w pracach związanych z rozbudową oraz modernizacją Miejskiej Sieci Komputerowej, w zakresie dostosowania jej do struktury ogólnopolskiej, szerokopasmowej, optycznej sieci PIONIER. Światłowodowa infrastruktura tej sieci, o docelowej długości 5200 km, ma objąć swoim zasięgiem 22 miasta akademickie
w Polsce, w których pracują Miejskie Sieci Komputerowe. Z pewnością coraz częściej będziemy słyszeć o tym programie, dlatego też, korzystając z uprzejmości redakcji Indeksu
w kilku zdaniach opiszę główne założenia PIONIERA.

Koncepcja tego projektu zakłada realizację trzech podstawowych celów:

1. Rozbudowę infrastruktury informatycznej dla potrzeb nauki w Polsce do poziomu umożliwiającego prowadzenie badań w zakresie wyzwań współczesnej nauki, techniki, usług i aplikacji.
2. Wytworzenie i przetestowanie pilotowych usług i aplikacji dla społeczeństwa informacyjnego, stanowiących podstawę do wdrożeń w nauce, edukacji, administracji i gospodarce.
3. Włączenie się Polski do konkurencji w zakresie tworzenia oprogramowania do nowych zastosowań.

Program PIONIER, którego zakończenie planowane jest w 2005 roku, ma również głębokie znaczenie dla postrzegania Polski na arenie europejskiej i może jej zagwarantować wysoką pozycję w obszarze unijnych rozwiązań IT (Information Technology). Jest on obecnie zasadniczym polskim programem rozwoju infrastruktury informatycznej, dającym szansę dostosowania się do głównych wymogów programu eEurope 2005. Powstające "wokół PIONIERA" wspólne projekty naukowe (choćby projekt Clusterix), prowadzone przez kilkanaście uczelni w Polsce, są dobrym przykładem na bardziej efektywne wykorzystanie możliwości sieci PIONIER dla rozwoju własnych środowisk naukowo-akademickich, przy zbliżającym się szybkimi krokami czasem konfrontacji osiągnięć środowiska naukowego Europy Zachodniej. Opolska Miejska Sieć Komputerowa będzie przyłączona do sieci PIONIER 30 czerwca 2003 roku. Opole ujęte jest w pierwszym etapie budowy. Dzięki tej inwestycji środowisko naukowe Opola uzyska dostęp do światowych sieci komputerowych na bardzo szybkich łączach (10 Gbps w rdzeniu sieci).
Taka struktura szybkich sieci umożliwi środowisku naukowemu Opola prowadzenie szeregu badań naukowych, uczestnictwa w projektach typu GRID, klastrach obliczeniowych, realizację transmisji video on-line, prowadzenia telekonferencji, zdalnego nauczania, wdrażania usług typu WEB-CT itp.


Uniwersytecki System Obsługi Studentów (USOS)

Uniwersytet Opolski uczestniczy w porozumieniu UPI (Uniwersyteckie Porozumienie Informatyczne), w ramach którego opracowano system. W br. rozpocznie się (pilotażowo na kierunku informatyka) etapowe wdrażanie tego systemu. Centrum Informatyczne będzie realizować obsługę techniczną systemu USOS, która ma polegać na przeniesieniu istniejącej bazy studentów do nowego systemu, utworzeniu bazy pracowników prowadzących zajęcia, bazy przedmiotów nauczania, programów studiów, przeszkoleniu osób, które będą bezpośrednio uczestniczyć w całym procesie nauczania. USOS jest bardzo obszernym systemem. Celem tego systemu jest ujednolicenie obsługi studentów w zakresie dydaktyki
i spraw studenckich - w skali pojedynczego uniwersytetu, jak i uniwersytetów w całym kraju. Zapewni on dostęp do informacji o prowadzonych na uczelni programach studiów oraz dostarczy pełnych informacji o postępach każdego studenta - od momentu rekrutacji, po otrzymanie dyplomu ukończenia studiów. Zaimplementowany do systemu USOS moduł sieciowy USOS-Web umożliwi poprzez Internet m.in. rejestrację studentów na grupy zajęciowe, przeglądanie oraz drukowanie planów zajęć, wgląd w uzyskiwane oceny, przesyłanie dokumentacji studenta w formie elektronicznej, jeśli student dodatkowo będzie studiował na innych uniwersytetach w kraju. W Polsce w kilku uniwersytetach (m.in. w Warszawie, Lublinie i Toruniu) wdrożono już niektóre z modułów tego systemu. Szczegółowy opis USOS znajdziemy na stronach Internetowych http://usos.mimuw.edu.pl
i http://www.mimuw.edu.pl/NET.

P r o g r a m C L U S T E R I X
Rosnące zapotrzebowanie na "nieograniczony" dostęp do mocy obliczeniowych, niezbędnych dla efektywnego prowadzenia badań naukowych, zrodziło pomysł łączenia pojedynczych procesorów w zespoły procesorów zwane clustrami (klastrami).

Rozwiązania klastrowe pracują już z powodzeniem w wielu krajach, m.in. w Stanach Zjednoczonych, Niemczech, Francji, Włoszech, Japonii i na Węgrzech.

Środowisko naukowe Polski zainteresowane jest zaadaptowaniem technologii klastrów dla zintensyfikowania własnych badań naukowych. 17 grudnia 2002 r. w Częstochowie odbyło się spotkanie robocze dotyczące klastrów obliczeniowych, w którym uczestniczyli przedstawiciele środowisk naukowych Polski (w tym również Centrum Informatyczne UO) zainteresowanych przystąpieniem do projektu pt. Krajowy Klaster Linuksowy Clusterix (opis projektu jest dostępny pod adresem www.uni.opole.pl/cluster).

Spotkanie dotyczyło budowy ogólnopolskiego klastra obliczeniowego, wykorzystującego komputery typu PC o architekturze 64-bitowej (procesory Itanium I, Itanium II), oprogramowanie na licencji Open Source (system operacyjny Linux) i sieci o dużej przepływności (PIONIER), pracującej w oparciu o protokół IP v 6.
Poszczególne węzły klastra mają się znajdować w ośrodkach akademickich, które zadeklarują swój udział w przedsięwzięciu. Klaster zapewni dużą moc obliczeniową, niezbędną do realizacji zadań z zastosowaniem zaawansowanych aplikacji z dziedziny chemii kwantowej, biologii, fizyki, mechaniki itp.

Obliczenia naukowe nie będą zawężone tylko w kierunku obliczeń z w/w dziedzin. Tworzone klastry obliczeniowe będą miały uniwersalny charakter i powinny być wykorzystane przez pracowników naukowych z dowolnych dziedzin nauki.

Środowisko naukowe uniwersytetu nie posiada obecnie serwera obliczeniowego, który sprostałby potrzebom z zakresu prowadzonych badań.

Pozyskanie zatem w ramach projektu Clusterix kilkuprocesorowego klastra obliczeniowego umożliwi pracownikom naukowym bardziej efektywne prowadzenie badań
z szerokiego zakresu tematów badawczych, realizowanych w poszczególnych instytutach uczelni. Podniesie to również prestiż uniwersytetu.

Jeśli KBN zatwierdzi wniosek CLUSTERIX, jego realizacja przewidziana jest w latach 2003-2005.

Projekt regionalnej biblioteki cyfrowej

10 marca 2003 r. dwóch pracowników Centrum Informatycznego uczestniczyło
w spotkaniu, które odbyło się w Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym. Celem tego spotkania było zapoznanie się z ogólnopolskim projektem budowy regionalnych bibliotek cyfrowych o nazwie dLibra. Obecnie projekt jest na etapie wdrażania instalacji pilotażowej, realizowanej według szczegółowego harmonogramu prac obejmującego konkretne rozwiązania organizacyjne, prawne i technologiczne.
Regionalne biblioteki docelowo składać się będą z:
+ Biblioteki dydaktycznej - przeznaczonej głównie dla studentów i uczniów (obejmującej w I etapie ok. 2 tys. skryptów i podręczników);
+ Biblioteki dziedzictwa kulturowego - zawierającej najcenniejsze zabytki piśmiennictwa polskiego przechowywane w poznańskich bibliotekach (w I etapie ok. 10 tys. dzieł typu starodruki, rękopisy, listy, mapy, dzieła ikonograficzne itp.);
+ Biblioteki regionaliów - obejmującej piśmiennictwo związane z Poznaniem
i Wielkopolską (w I etapie ok. 6 tys. jednostek).
Centrum Informatyczne jest w stałym kontakcie z pozostałymi uczestnikami projektu
i obecnie testuje darmowe oprogramowania, które będą mogły służyć udostępnianiu w postaci cyfrowej zbiorów bibliotecznych regionu opolskiego.
Zdaję sobie sprawę, że w kontekście ogólnokrajowego problemu finansowego, przedstawione rozwiązania informatyczne muszą być realizowana etapowo. Zwiększając jednak systematycznie nakłady na inwestycje związane z rozwojem informatycznym uczelni tworzy się podstawy do dynamicznego rozwoju naukowego naszego uniwersytetu.

Marek Ganczarski
oprac. Katarzyna Krzemińska

up.pngDo góry

(c) 2003 Adrian Kajda